Thuật ngữ và giải thích

0–9

↑ Mục lục

2,4 GHz và 5 GHz

Hai dải tần mà Wi-Fi gia đình phát trên đó. Dải thấp xuyên tường xa hơn nhưng thường bị nhiễu bởi mạng hàng xóm; dải cao nhanh hơn và sạch hơn, đổi lại tầm phủ ngắn hơn. Phần lớn router hiện nay phát cả hai cùng lúc.

4G

Thế hệ mạng di động thứ tư, về mặt kỹ thuật là LTE, cho tốc độ hàng chục Mb/s; kết nối gia đình qua modem có thẻ SIM cũng chạy trên nó.

5G

Thế hệ mạng di động thứ năm, nhanh hơn 4G và có độ trễ thấp hơn. Nhãn 5G Ready trên thiết bị nghĩa là nó sẽ dùng được mạng 5G ngay khi khu vực đó có sóng.

802.11

Tiêu chuẩn mà Wi-Fi hoạt động theo đó. Các chữ cái sau con số (802.11n, ac, ax) cho biết thế hệ: càng mới thì tốc độ càng cao và mạng càng xử lý tốt nơi nhiều nhiễu.

A

↑ Mục lục

ADSL

Kết nối cũ qua đường dây điện thoại, trong đó tải xuống nhanh hơn hẳn tải lên; vì thế nó được gọi là bất đối xứng. Ngày nay nó đang được thay bằng VDSL, cáp quang hoặc kết nối qua sóng.

Tỷ lệ chia sẻ

Tỷ lệ mà một đường truyền được chia sẻ giữa nhiều khách hàng. Tỷ lệ 1:20 nghĩa là trong trường hợp xấu nhất có hai mươi kết nối chia nhau dung lượng; con số nhỏ hơn giữ tốc độ ổn định hơn cả vào giờ cao điểm.

Kích hoạt

Đưa đường truyền vào hoạt động: cấu hình dịch vụ ở phía nhà cung cấp và đấu nối thiết bị tại nhà khách hàng, sau đó ở chỗ chúng tôi thường là bàn giao router hoặc modem.

Thuật toán

Đây là một quy trình chính xác hoặc một tập chỉ dẫn được dùng để giải quyết một vấn đề hoặc thực hiện một nhiệm vụ nhất định. Trong bối cảnh internet, thuật toán thường được dùng chẳng hạn để xếp hạng kết quả tìm kiếm hoặc gợi ý nội dung.

Ăng-ten

Thu và phát tín hiệu vô tuyến. Với kết nối qua sóng, nó được gắn lên mái hoặc mặt tiền và hướng về trạm phát của nhà cung cấp; chất lượng đường truyền phụ thuộc hoàn toàn vào tầm nhìn thẳng.

API (Application Programming Interface)

Giao diện cho phép hai ứng dụng phần mềm giao tiếp với nhau. Trên internet, API được dùng chẳng hạn để truyền dữ liệu giữa các trang web và ứng dụng.

B

↑ Mục lục

Backbone

Mạng xương sống mà lưu lượng giữa các nhà cung cấp và trung tâm dữ liệu chạy qua. Đường truyền gia đình là nhánh cuối nối vào đó ở đâu đó.

Bandwidth

Băng thông, tức lượng dữ liệu tối đa mà đường truyền tải được trong một giây. Đó là con số về dung lượng; máy chủ trả lời nhanh đến đâu thì độ trễ mới cho biết.

Bit và byte

Tốc độ kết nối được tính bằng bit trên giây (Mb/s), dung lượng tệp bằng byte (MB). Một byte bằng tám bit, nên đường 100 Mb/s tải khoảng 12,5 MB mỗi giây.

Buffering

Tải sẵn video vào bộ đệm để phát không bị khựng. Khi vòng tròn quay, trình phát đã hết bộ đệm và đang đợi dữ liệu.

C

↑ Mục lục

CGNAT

Nhiều khách hàng dùng chung một địa chỉ công cộng. Việc lướt web thông thường không bị ảnh hưởng, nhưng từ bên ngoài không ai vào được đường truyền đó. Ai cần kết nối về nhà tới camera hay ổ lưu trữ thì phải có địa chỉ IP công cộng.

Đám mây

Dữ liệu và chương trình lưu trên máy chủ từ xa thay vì trên máy tính của mình. Người dùng truy cập qua internet, nhờ vậy cả laptop yếu cũng làm được việc mà tự nó không kham nổi.

Cookie

Tệp nhỏ mà trang web lưu trong trình duyệt để lần sau nhận ra bạn. Nó giữ trạng thái đăng nhập hay nội dung giỏ hàng, nhưng cũng được dùng để đo lượt truy cập.

D

↑ Mục lục

Giới hạn dữ liệu

Lượng dữ liệu bạn được truyền trong một tháng; hết mức đó thì tốc độ tụt xuống. Với kết nối cố định ngày nay không còn dùng, với gói di động thì có.

DHCP

Dịch vụ tự động cấp địa chỉ IP cho các thiết bị trong mạng, nên laptop chỉ cần nối vào Wi-Fi là xong, không phải cài gì bằng tay.

DNS

Bộ dịch tên thành địa chỉ: bạn gõ prazskynet.cz và DNS tìm ra trang nằm trên máy chủ nào. Khi DNS hỏng, cảm giác như mất internet dù đường truyền vẫn chạy.

DOCSIS

Tiêu chuẩn cho internet chạy trên cáp đồng trục truyền hình, tức trên hệ thống truyền hình cáp.

Tên miền

Tên của trang web, ví dụ prazskynet.cz. Nó được đăng ký theo năm trở lên và không liên quan gì đến nơi trang web chạy.

Download

Tải dữ liệu từ internet về phía bạn, con số thứ nhất trong phân số của gói cước. Với gói 50/5 đó là 50 Mb/s.

Dual band

Router phát trên hai dải tần cùng lúc (2,4 và 5 GHz) và thiết bị tự chọn dải phù hợp hơn tùy khoảng cách và mức nhiễu.

E

↑ Mục lục

EPG

Lịch phát sóng điện tử, tức chương trình truyền hình ngay trên TV, từ đó khởi chạy chức năng xem lại và việc ghi hình các chương trình.

eSIM

Thẻ SIM tích hợp sẵn trong điện thoại, không rút ra được. Kích hoạt bằng cách quét mã QR và không phải chờ giao thẻ nhựa.

Ethernet

Kết nối bằng cáp, nhận ra nhờ đầu nối RJ-45. So với Wi-Fi thì ổn định hơn và độ trễ thấp hơn; người chơi game và người gọi video sẽ nhận thấy.

F

↑ Mục lục

Tường lửa

Lớp bảo vệ trong router và trong hệ điều hành, canh lưu lượng giữa mạng gia đình và internet, loại bỏ các kết nối không được phép.

Dải tần

Khoảng tần số mà đường truyền phát trên đó. Các dải tự do (2,4 và 5 GHz) ai cũng dùng và thường bị nhiễu; các dải có giấy phép được nhà cung cấp giữ riêng.

FTTH và FTTB

Cáp quang kéo tới tận căn hộ (FTTH) hoặc tới tòa nhà (FTTB), từ đó đoạn cuối đi bằng cáp đồng. Sự khác biệt thể hiện rõ ở tốc độ đạt được.

FUP

Quy tắc sử dụng công bằng, theo đó nhà cung cấp giảm tốc độ khi vượt một mức dữ liệu nhất định, để một khách hàng không làm nghẽn đường của những người khác.

G

↑ Mục lục

Gigabit

Một nghìn megabit mỗi giây, tức 1000 Mb/s, trong một gia đình bình thường đủ cho vài luồng 4K cùng lúc.

GPON

Công nghệ mạng quang trong đó một sợi từ tổng đài được chia cho vài chục hộ, vì thế cáp quang cũng có tỷ lệ chia sẻ.

H

↑ Mục lục

HD, Full HD và 4K

Độ phân giải hình ảnh. Một luồng Full HD cần khoảng 5 Mb/s, với 4K thì tính 25 Mb/s, và là cho mỗi TV đang bật cùng lúc.

Hotspot

Nơi có Wi-Fi công cộng. Cũng có thể tạo từ điện thoại, khi đó máy chia sẻ dữ liệu di động cho các thiết bị khác.

HTTPS

Kết nối được mã hóa tới trang web, nhận ra trong trình duyệt nhờ biểu tượng ổ khóa cạnh địa chỉ. Không ai dọc đường đọc được thứ bạn gửi đi, chẳng hạn mật khẩu hay số thẻ.

CH

↑ Mục lục

Nhà thông minh

Các thiết bị điều khiển qua mạng: đèn, bộ điều nhiệt, ổ cắm, camera. Phần lớn chúng chạy trên Wi-Fi. Càng nhiều thiết bị trong nhà thì vùng phủ sóng khắp căn hộ càng quan trọng.

I

↑ Mục lục

Địa chỉ IP

Địa chỉ dạng số của thiết bị trong mạng. Nhà bạn có một địa chỉ hướng ra ngoài và router giấu toàn bộ thiết bị trong căn hộ phía sau nó.

IPTV

Truyền hình truyền qua internet thay vì ăng-ten hay vệ tinh. Có xem lại, ghi hình và xem trên điện thoại (xem phần truyền hình).

IPv4 và IPv6

Hai phiên bản đánh địa chỉ. Địa chỉ IPv4 cũ đang thiếu, nên IPv6 với kho địa chỉ lớn hơn nhiều đang dần được triển khai. Người dùng thông thường không thấy khác biệt.

ISP

Nhà cung cấp dịch vụ internet, trong trường hợp của chúng ta là PražskýNET.

J

↑ Mục lục

Jitter

Sự dao động của độ trễ. Khi ping nhảy từ 20 lên 200 ms rồi lại xuống, cuộc gọi video sẽ giật dù tốc độ đường truyền cao.

Tới

↑ Mục lục

Cáp đồng trục

Sợi cáp tròn có lõi dẫn ở giữa và lớp chống nhiễu bao quanh, dùng để truyền tín hiệu truyền hình và trên mạng cáp thì cả internet.

Codec

Cách nén hình và tiếng. Codec mới hơn (H.265 so với H.264) truyền cùng một hình ảnh với lượng dữ liệu ít hơn hẳn.

Đầu nối RJ-45

Đầu tám chân của cáp mạng. Nó cắm kêu tách vào cổng trên router, máy tính hoặc TV.

Cáp xoắn đôi

Cáp mạng thông thường, ký hiệu UTP hoặc STP và theo các loại Cat 5e, Cat 6 trở lên. Loại cao hơn tải được tốc độ lớn hơn ở khoảng cách xa hơn.

L

↑ Mục lục

LAN

Mạng nội bộ, tức mọi thứ nối trong nhà bạn phía sau router. Các thiết bị trong đó nói chuyện trực tiếp với nhau, dữ liệu không đi ra ngoài.

Độ trễ

Thời gian đáp của mạng, tính bằng mili giây. Nó quyết định máy chủ trả lời nhanh đến đâu, và với game hay gọi video thì quan trọng hơn cả tốc độ đường truyền.

LoRa

Mạng vô tuyến cho lượng dữ liệu nhỏ ở khoảng cách lớn. Các cảm biến và đồng hồ đo dùng nó; dự án Helium cũng xây trên công nghệ này, xem Internet miễn phí.

LTE

Tên kỹ thuật của mạng di động thế hệ thứ tư, thường được gọi là 4G.

M

↑ Mục lục

Địa chỉ MAC

Mã định danh cố định của card mạng, viết thành sáu cặp ký tự, nhờ đó có thể nhận ra thiết bị trong mạng hoặc gán cho nó một địa chỉ IP cố định.

Mb/s

Megabit mỗi giây, đơn vị tốc độ kết nối. Đừng nhầm với MB/s (megabyte), lớn gấp tám lần.

Mesh

Vài bộ phát Wi-Fi tạo thành một mạng duy nhất cùng tên. Khi đi giữa các phòng, thiết bị tự chuyển và không ai phải chuyển bằng tay.

Tuyến vi ba

Kết nối không dây giữa hai ăng-ten nhìn thẳng được nhau. Với kết nối qua sóng, đó là cách tín hiệu tới được tòa nhà mà không phải đào hay khoan.

Modem

Thiết bị chuyển tín hiệu của nhà cung cấp thành lưu lượng mạng. Tùy công nghệ mà có nhiều loại: modem DSL cho đường dây điện thoại, modem quang cho sợi quang, modem LTE có thẻ SIM. Nó thường được gộp chung một hộp với router.

N

↑ Mục lục

NAT

Việc dịch địa chỉ trong router, nhờ đó cả gia đình chỉ cần một địa chỉ công cộng duy nhất.

Dữ liệu không giới hạn

Gói không có giới hạn dữ liệu và không bị giảm tốc sau khi dùng hết dung lượng. Với gói di động nên xem nó có áp dụng cho cả việc chia sẻ dữ liệu sang laptop không.

O

↑ Mục lục

ONT

Thiết bị đầu cuối của đường quang, nơi sợi quang kết thúc và từ đó cáp mạng thông thường chạy tiếp tới router.

Sợi quang

Sợi thủy tinh truyền dữ liệu bằng ánh sáng. Nó không gặp vấn đề với nhiễu hay khoảng cách và tải được tốc độ cỡ gigabit.

P

↑ Mục lục

Packet loss

Mất gói tin. Một phần dữ liệu biến mất dọc đường và phải gửi lại, biểu hiện là cuộc gọi hoặc luồng phát bị đứt quãng. Chỉ vài phần trăm cũng đã thấy rõ.

Ping

Phép đo thời gian đáp. Thiết bị gửi một gói tin và đo xem bao lâu nó quay lại. Kết quả tính bằng mili giây là cách nhanh nhất để biết đường truyền còn sống hay không.

PoE

Cấp nguồn qua cáp mạng. Khi đó ăng-ten ngoài trời hay camera không cần ổ điện riêng, cả điện lẫn dữ liệu đi trên một sợi cáp.

Cổng

Con số phân biệt từng dịch vụ trong cùng một địa chỉ IP. Web chạy trên cổng 443, e-mail trên cổng khác. Chuyển tiếp cổng được cấu hình khi muốn thiết bị trong mạng nhà truy cập được từ bên ngoài.

PPPoE

Việc đăng nhập vào mạng nhà cung cấp bằng tên và mật khẩu nhập vào router. Bạn hay gặp nó ở các đường DSL.

Proxy

Khâu trung gian mà lưu lượng ra internet đi qua. Các công ty dùng nó để lọc và lưu đệm những trang hay truy cập.

Điểm đấu nối

Điểm kết thúc vật lý của mạng tại nhà khách hàng: ổ cắm, bộ quang hoặc ăng-ten trên mái. Từ đó trở đi đã là mạng gia đình.

R

↑ Mục lục

Chuyển vùng

Việc dùng gói cước di động trên mạng nước ngoài. Trong các nước EU áp dụng cùng giá như trong nước. Ngoài EU thì mức phí khác nhau tùy nhà mạng.

Router

Chiếc hộp phân phối kết nối trong nhà và thường phát cả Wi-Fi. Vị trí của nó quan trọng hơn nhiều người nghĩ: đừng để trong tủ hay sau TV.

Tốc độ kết nối

Được ghi bằng hai con số, ví dụ 50/5 Mb/s: số đầu là tốc độ tải xuống, số sau là tốc độ tải lên. Đó là tốc độ đo tại điểm đấu nối. Bên trong căn hộ, Wi-Fi còn ảnh hưởng thêm.

S

↑ Mục lục

Máy chủ

Máy tính chạy liên tục ở đâu đó và đáp lại yêu cầu của những máy khác, dù là trang web, e-mail hay luồng phát.

Đầu thu

Bộ thu chuyển dịch vụ truyền hình thành hình ảnh cho TV. Với IPTV nó nối bằng cáp hoặc Wi-Fi và được điều khiển bằng điều khiển từ xa riêng.

Thẻ SIM

Thẻ chứa thông tin thuê bao, nhờ đó mạng di động nhận ra bạn. Nó cũng lắp được vào modem để kết nối gia đình qua 4G và 5G.

SSID

Tên mạng Wi-Fi mà bạn thấy trong danh sách khi kết nối. Có thể đổi và cả ẩn đi, nhưng điều đó không làm tăng an toàn.

Streaming

Việc phát video hoặc nhạc liên tục từ internet mà không tải cả tệp, như cách Netflix, YouTube và truyền hình qua internet vẫn làm.

Switch

Bộ chia cáp mạng. Nó thêm cổng khi cổng trên router không đủ; bản thân nó không phân phối internet.

Kết nối đối xứng

Đường truyền có tốc độ tải xuống và tải lên bằng nhau, ví dụ 100/100 Mb/s. Ai hay gửi tệp lớn, sao lưu lên đám mây hoặc phát trực tuyến sẽ thấy giá trị của nó.

Š

↑ Mục lục

Mã hóa

Việc mã hóa dữ liệu truyền đi để dọc đường không ai đọc được. Áp dụng cho cả Wi-Fi (WPA2, WPA3) lẫn kết nối tới trang web (HTTPS).

T

↑ Mục lục

Gói cước

Một phương án dịch vụ cụ thể: tốc độ, giá, ràng buộc nếu có và những gì đã bao gồm. Bạn xem tổng quan trong phần internet.

TCP/IP

Bộ quy tắc mà các thiết bị trên internet dùng để giao tiếp. IP lo phần địa chỉ, TCP lo cho dữ liệu tới nơi đầy đủ và đúng thứ tự.

U

↑ Mục lục

Upload

Việc gửi dữ liệu từ bạn ra ngoài: gửi ảnh, sao lưu lên đám mây, hình từ camera của bạn khi gọi video. Con số thứ hai trong phân số của gói cước.

URL

Địa chỉ đầy đủ của trang kèm cả giao thức, ví dụ https://prazskynet.cz/vi/thuat-ngu.

V

↑ Mục lục

VDSL

Thế hệ nhanh hơn kế tiếp ADSL trên đường dây điện thoại, ở đó tốc độ đạt được giảm dần theo khoảng cách tới tổng đài.

Địa chỉ IP công cộng

Địa chỉ truy cập được từ internet. Không có nó thì từ bên ngoài không kết nối về nhà được, dù là tới máy chủ nhà hay ổ lưu trữ.

Thư viện phim

Kho phim lẻ và phim bộ có thể xem bất cứ lúc nào, không phụ thuộc lịch phát sóng; thường nằm trong các gói truyền hình.

VoIP

Gọi điện qua internet thay vì đường dây truyền thống. Chất lượng cuộc gọi do độ trễ và mất gói quyết định; đường truyền nhanh thôi thì chưa đủ.

VPN

Đường hầm mã hóa giữa thiết bị của bạn và một mạng từ xa, dùng để làm việc tại nhà hoặc kết nối an toàn qua Wi-Fi lạ.

W

↑ Mục lục

WAN

Phía của router hướng về nhà cung cấp. Cáp từ modem hoặc từ điểm đấu nối cắm vào cổng WAN, các cổng còn lại dành cho thiết bị trong căn hộ.

Wi-Fi

Kết nối không dây giữa thiết bị và router. Không liên quan tới tốc độ của chính đường truyền. Wi-Fi chậm có thể làm hỏng cả đường gigabit khi sóng không phủ hết căn hộ.

Wi-Fi 6 và 6E

Các thế hệ Wi-Fi mới hơn. Đáng dùng ở nơi có nhiều thiết bị kết nối cùng lúc; 6E còn phát trên dải 6 GHz, nơi hiện chưa đông đúc.

WPA2 và WPA3

Các cách bảo vệ Wi-Fi bằng mật khẩu. WPA3 mới hơn và chống dò mật khẩu tốt hơn. WEP cũ thì ngày nay không nên dùng nữa.

X

↑ Mục lục

xDSL

Tên gọi chung cho các kết nối qua đường dây điện thoại: ADSL, VDSL và các biến thể khác.

Z

↑ Mục lục

Ràng buộc hợp đồng

Khoảng thời gian mà hợp đồng không thể chấm dứt nếu không chịu phạt. Các gói của chúng tôi không có ràng buộc.

Xem lại

Việc phát lại một chương trình đã lên sóng; với các gói truyền hình của chúng tôi là tới bảy ngày trước.